Dự án bảo trì – Nỗi ám ảnh của mọi fresher

Hồi còn đi học, thú thật là đa số anh em chưa bao giờ biết cái mùi dự án bảo trì nó chua chát thế nào đâu. Cứ mỗi lần đến kỳ bài tập lớn hay đồ án môn học là anh em lại hò nhau: "Ê, làm cái mới đi!". Thế là lại bắt đầu từ git init, chọn cái framework nào đang hot nhất, thư viện nào đang trend nhất mà táng vào. Cảm giác mình như một vị thần sáng thế, xây mọi thứ từ con số 0, mình hiểu hết luồng, logic chạy mượt mà theo đúng ý mình.

Đến lúc đi Intern hay làm Fresher, công ty cũng toàn "nuông chiều" bằng cách cho làm mấy cái dự án training hoặc module mới toanh với mấy công nghệ đời mới nhất. Lúc đó tôi còn tự tin lắm, cứ nghĩ đời Dev là những ngày tháng bay bổng với những dòng code đẹp như tranh vẽ.
Nhưng đúng là đời không như mơ, cái ngày tôi bước vào dự án thực tế đầu tiên, mọi ảo tưởng tan vỡ hoàn toàn. Sếp giao cho tôi một con dự án đã chạy được... hơn chục năm với công nghệ đã quá cũ. Chắc anh em ở đây chưa bao giờ nghe đến Ext JS với Visual Basic là cái gì. Nói thật bây giờ có AI thì có thể đỡ hơn chứ trước khi có mấy con như Cursor thì thực sự chỉ biết khóc (Thậm chí có những lúc AI cũng k hiểu nổi dự án :)) ). Ngày đầu tiên clone cái repo về mà tôi loay hoay mất cả buổi sáng mà cũng không chạy lên được, phải nhờ anh chị trong dự án giúp đỡ vì phải có những "rule ngầm" của anh em trong dự án thì nó mới lên được, code thì khổng lồ đến mức mỗi lần mở file lên là cái VS Code nó muốn "đình công". Rồi còn vô số tình huống oái ăm khác như front end không tự update theo mình sửa realtime mà phải build lại, code sai cú pháp cũng không cảnh báo gì cho tới khi... đợi build xong, code thì có rất nhiều base, rất nhiều hàm có sẵn mà đôi khi cũng không biết được là nó có :)) We don't know what we don't know

Kinh khủng nhất là khi tôi đi tìm tài liệu để đọc thì thường là không thể tìm thấy tài liệu ở đâu, được chỉnh sửa vô số lần, đôi khi thì chỉ nằm ở trong đầu của các tiền bối đã nghỉ. Câu trả lời mà tôi thường nhận được khi hỏi mọi người là "Đọc code đi em", ok fine, thế là phải đọc cả ngàn dòng với rất nhiều logic, gọi vào hàm này hàm kia, gọi vào lớp base lớp cha, mà đôi khi nhìn thế mà không phải thế, phải debug để xem luồng, khi debug thực ra lại có nhiều trường hợp mà ta không lường hết.

Kỹ năng quan trọng nhất trong các dự án này là "Debug", điều mà được dạy rất ít khi học ở trường. Mỗi lần được giao fix một cái bug nhỏ xíu, tôi nín thở như đang gỡ bom. Sửa một dòng code ở đầu này, cứ nơm nớp lo nó sẽ "nổ" ở đầu kia của hệ thống.

Giờ đây, khi đã ngồi ở vị trí PM, nhìn lại quãng thời gian "vật lộn" với đống legacy code đó, tôi mới thấy nó giá trị. Nó dạy tôi rằng code không chỉ để cho máy chạy, mà là để cho người khác đọc được. Nó dạy tôi cách tôn trọng những người đi trước, vì trong cái mớ "rác" mình đang dọn, có khi lại chứa đựng những giải pháp cực kỳ thông minh cho những bài toán kinh doanh thực tế mà sách vở không bao giờ dạy.

Nên là anh em ạ, nếu có đang phải "đổ vỏ" hay dọn rác cho một dự án chục năm tuổi thì cũng đừng nản. Qua được cái ải đó thì sau này không có con "quái vật" nào làm khó được anh em mình nữa đâu. Có ai ở đây cũng từng làm "khảo cổ học" giống tôi không :))